Aktualizacja
kwiecień 2009
 
FOTOGRAFIE
KRAJOBRAZ
FAUNA
FLORA
Inne
 
Geologia, rzezba terenu, hydrologia, klimat
 
 
Biografia - Edmund Massalski
 
 
Strona glówna
Linki
Literatura
Autor
Kontakt e-mail

 

EDMUND MASSALSKI

(1886 - 1975)

Wybitny naukowiec i społecznik, człowiek o wielu pasjach - przyrodnik, geograf, pedagog, redaktor, publicysta, muzealista, krajoznawca, działacz PTK i PTTK, przewodnik świętokrzyski, artysta fotografik, a przede wszystkim znawca, obrońca i popularyzator walorów i piękna Krainy Gór Świętokrzyskich.

E. Massalski (fot. J. Siudowski)

Edmund Massalski urodził się 19 listopada 1886 roku w Michałowie koło Starachowic. W latach 1906 - 1912 studiował nauki przyrodnicze na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. W tym czasie aktywnie pracował na rzecz Uniwersytetu Ludowego im. A. Mickiewicza - wygłaszał prelekcje, prowadził bibliotekę publiczną, ognisko oświatowe oraz kółko ogrodnicze dla ubogich dzieci. W 1913r. rozpoczął pracę w prywatnym gimnazjum żeńskim. Pedagogice pozostał wierny przez prawie 40 lat. Uczył w Kielcach, Radomiu, Skarżysku, na kursach dla nauczycieli, kursach sanitarnych podczas wojny bolszewickiej, a w czasie II Wojny światowej w tajnym nauczaniu.

Z chwilą wybuchu I Wojny światowej zgłosił się ochotniczo do służby w Legionach. Ze względu na stan zdrowia nie mógł iść na front, otrzymał więc przydział do pracy sztabowej. W 1916r. został współzałożycielem i redaktorem "Ziemi Kieleckiej", czasopisma, które propagowało ideę Legionów Polskich. Wkrótce objłą redakcję "Gazety Kieleckiej", którą redagował przez 9 lat.

Wielką pasją Edmunda Massalskiego była działalność harcerska i skautowa. W 1915r. wszedł w skład Naczelnej Komendy POS i został mianowany komendantem XI Okręgu z siedzibą w Kielcach. Był współredaktorem pisma harcerskiego "Nasz Druh", a od 1923r. redaktorem i wydawcą pisma harcerzy Okręgu Kieleckiego "Ślad". W 1924r. został mianowany komendantem Kieleckiej Chorągwi Harcerzy, którą to funkcję pełnił z przerwami do 1939r.

Edmund Massalski odegrał znaczną rolę w tworzeniu w 1908r. Towarzystwa Biblioteki Publicznej, którego był aktywnym działaczem aż do rozwiązania Towarzystwa w czasach PRL-u.

W okresie międzywojennym Edmund Massalski znany był z dużej aktywności publicznej. Pełnił wiele odpowiedzialnych funkcji w instytucjach miejskich, organizacjach społecznych oraz w Radzie Miejskiej, w której przez 15 lat był szanowanym radnym.

Praktycznie przez całe życie pisał artykuły o tematyce geograficzno - przyrodniczej i regionalnej, które ukazywały się na łamach m.in. "Pamiętnika Fizjograficznego", "Naszego Głosu", "Ochrony Przyrody", "Ziemi", "Radostowej", "Służby Nauce", "Ziemi Kieleckiej", "Rocznika Dendrologicznego", "Przeglądu Geologicznego", "Bibliotekarza" oraz "Poznaj Swój Kraj", "Kwartalnika Kieleckiego Towarzystwa Naukowego", "Studiów Kieleckich" i "Słowa Ludu". W 1935r. na wniosek Polskiej Akademii Literatury otrzymał Srebrny Wawrzyn Akademicki, przyznany za wybitne zasługi dla literatury polskiej.

Wielką pasją Edmunda Massalskiego było muzealnictwo. W okresie okupacji hitlerowskiej czynnie włączył się do ratowania i ukrywania eksponatów Muzeum Świętokrzyskiego. Po wyzwoleniu działał w komisji przejmującej zbiory podworskie. W latach 1947 - 1961 był dyrektorem Muzeum Świętokrzyskiego w Kielcach.

W tym miejscu należy podkreślić wspaniałe osiągnięcia E. Massalskiego w dziedzinie nauk przyrodniczych. To prawie siedemdziesięcioletnia działalności krzewiąca idee regionalizmu, turystyki i krajoznawstwa oraz prace organizatorskie zmierzające do stworzenia w Kielcach placówki naukowo - badawczej zajmującej się problematyką regionu. W pracach naukowych brał udział od młodości. Już w 1909r. jako reprezentant Komisji Fizjograficznej Akademii Umiejętności uczestniczył pierwszej wyprawie w Góry Świętokrzyskie, zorganizowanej przez Polskie Towarzystwo Krajoznawcze. W latach 1924 - 1929 wspólnie z Kazimierzem Kaznowskim prowadził badania na zlecenie Polskiej Akademii Umiejętności. W swej pracy "Obrazy roślinności Gór Świętokrzyskich" stanowiącej syntezę tych badań wspominał, że wpłynęły one na porzucenie wcześniejszych zainteresowań geograficznych i głębsze zainteresowanie się roślinnością Gór Świętokrzyskich. Między innymi z tego okresu pochodzi znakomity zbiór zdjęć przedstawiających przyrodę Regionu. Fotografii krajoznawczej i przyrodniczej pozostał wierny do końca życia. Badania naukowe kontynuował także po wojnie. Na zlecenie Komisji Fizjograficznej PAU opracował mapę rozmieszczenia roślin górskich na terenie Krainy Świętokrzyskiej. Uwieńczeniem jego długoletnich badań było wydanie w 1977r. w serii "Przyroda Polska" książki "Góry Świętokrzyskie". Dziełem tym podkreślił swój głęboki emocjonalny stosunek do Krainy Świętokrzyskiej, podbudowany rozległą wiedza na ten temat. Tak w przedmowie książki - przewodnika pisał w marcu 1966r. Władysław Szafer:

Książka Edmunda Massalskiego jest w pełnym słowa znaczeniu przewodnikiem, mądrym i żywym. Mając ją w plecaku lub w kieszeni, będziecie wszyscy czuli się tak, jak gdyby Wam towarzyszył na każdym kroku, na każdym postoju czy biwaku, nad każdym źródłem i w każdym miejscu, które Wam się najbardziej spodoba – żywy, mądry i dobry przewodnik. Przy jego pośrednictwie odnajdziecie w czasie Waszych świętokrzyskich wędrówek po tej w samym sercu Polski położonej części ziemi ojczystej to samo, co przepływało gorącą falą przez serce największego duchem syna tej Ziemi – Stefana Żeromskiego.

Edmund Massalski był niestrudzonym obrońcą piękna Regionu, aktywnie działał na polu ochrony przyrody. Od 1925r. do wybuchu wojny był delegatem Państwowej Rady Ochrony Przyrody na teren województwa kieleckiego. W latach 1952 -1969 przewodniczył Komitetowi Wojewódzkiemu Ochrony Przyro­dy. Był gorącym rzecznikiem idei utworzenia Parku Narodowego w Łyso­górach. Brał czynny udział w wielu poczynaniach zmierzających do tego celu. Z inicjatywy Państwowej Rady Ochrony Przyrody w 1947r. opracował koncepcję granic parku, która przewidywała objęcie przez Świętokrzyski Park Narodowy obszaru Pasma Łysogórskiego, Pasma Jeleniowskiego, grzbietu Klonówki oraz przyległych terenów zajętych przez uprawy. Ten śmiały projekt nie doczekał się jednak realizacji. Od chwili powołania w 1957r. komisji sprawującej nadzór merytoryczny nad działalnością Parku do końca życia kierował jej pracami.

Należał również do wybitnych rzeczników udostępniania, zagospodarowania i propagowania wśród społeczeństwa walorów Regionu Święto­krzyskiego. W ramach kieleckiego Instytutu Badań Regionalnych, którego był dyrektorem w latach 1947 - 1951 opracował projekt wykorzystania jego walorów dla celów turystyki. Szczególnie aktywnie pracował w Polskim Towarzystwie Krajoznawczym, a po 1950r. Polskim Towarzystwie Turystyczno – Krajoznawczym. Do PTK wstąpił w grudniu 1913r. Od 1918r. wchodził w skład Zarządu Oddziału Kieleckiego i należał do najaktywniejszych jego członków. W latach międzywojennych pełnił również funkcję prezesa Zarządu Okręgu PTK i wchodził w skład władz naczelnych Towarzystwa. Działalność tę kontynuował po II wojnie światowej. W 1945r. wraz z innymi działaczami zabiegał o reaktywowanie kieleckiego oddziału PTK. Gdy w 1946r. oddział wznowił działalność objął funkcję jego prezesa. Swą działalność w tym ruchu kon­tynuował także po połączeniu 17 grudnia 1950r. Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego i Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego,  w wyniku czego powstało Polskie Towarzystwo Turystyczno - Krajoznaw­cze. Podczas I Zjazdu Wojewódzkiego PTTK w marcu 1951r. został wybrany w skład Zarządu Okręgu. Odtąd nieprze­rwanie do śmierci brał udział w jego pracach. W ostatnich latach swej działalności w PTTK skoncentrował się szczególnie na popularyzacji krajoznawstwa. Był długoletnim przewodniczącym Okręgowej Komisji Krajoznawczej. Brał również udział w kształceniu kadr turystycznych - był wykładowcą na wielu kursach dla przewodników świętokrzyskich, prowa­dził zajęcia dla przodowników turystyki pieszej i górskiej. Posiadał uprawnienia przewodnika świętokrzyskiego I klasy oraz tytuł Honorowe­go Przodownika Turystyki Pieszej. Przewodnictwem zajmował się z zami­łowaniem do ostatnich lat swego życia. Szczególnie lubił pełnić dyżury przewodnickie na Świętym Krzyżu. W maju 1962r. został członkiem honorowym PTTK. Posiadał również Złotą Honorową Odznakę PTTK, medal im. Aleksandra Janowskiego i wiele odznaczeń państwowych.
W ostatnim swym artykule „Złote ćwierćwiecze Puszczy Jodłowej", zamieszczonym w 1975r. na łamach dwumiesięcznika „Chrońmy Przyrodę Ojczystą" nawiązał do napisanego przed pięćdziesięcioma laty poematu Stefana Żeromskiego „Puszcza Jodłowa", będącego literackim testamentem pisarza. Na kilka miesięcy przed śmiercią E. Massalski złożył hołd tym wszystkim, którzy bronili jej przed zagładą i troszczyli się o ten najbliższy jego sercu rezerwat przyrody. Ale artykuł ten był także pełen troski o dalsze losy Puszczy Jodłowej. Wielki przyrodnik i znawca jej tajemnic, jakby czując zbliżający się kres swego życia, wytyczył zadania swym następcom.

Dziś jego imię nosi jedna z kieleckich ulic, drużyna harcerska przy Szkole Podstawowej Nr 6 w Kielcach i główny szlak turystyczny w Górach Świętokrzyskich, biegnący z Kuźniak do Gołoszyc.

Edmund Massalski zmarł w Kielcach 27 marca 1975r. Pozostawił po sobie wiele artykułów o tematyce przyrodniczo - krajoznawczej, rozprawy naukowe, przewodniki po Górach Świętokrzyskich, doskonałe fotografie oraz wspomnienie - człowieka prawego i oddanego całym sercem Krainie Świętokrzyskiej.

 

 

(C) Greg S. 1999-2009